IS HET DE OVERGANG? OF TOCH JE HART?

Hartklachten herkennen tussen overgangsklachten door

Gelukkig wordt er steeds meer onderzoek gedaan naar hoe bepaalde aandoeningen zich uiten in het vrouwenlichaam. Dat is namelijk vaak net even anders dan hoe het eruitziet in het mannenlichaam. Langzaamaan verschuift er iets. Bovendien wordt er ook steeds vaker specifiek gekeken naar vrouwen in de overgang. We schreven al eerder in onze nieuwsbrief over hart en overgang. Vandaag willen we wat aandacht besteden aan SHE-HEALS, een nieuw groot internationaal onderzoek dat zich richt op precies die lastige jaren waarin hartklachten en overgangsklachten ontzettend op elkaar lijken.

Het onderzoek loopt sinds begin 2026 en is gericht op de invloed van de overgang op het hart van vrouwen. Onderzoekers in zeven landen werken samen, vanuit Nederland is Maastricht University betrokken. Twee vragen staan centraal: wat verandert er precies in de bloedvaten rond de overgang, en kun je beginnende slagaderverkalking opsporen voordat er klachten zijn? Als dat lukt, en je grijpt op tijd in op bijvoorbeeld bloeddruk en cholesterol, kun je het proces misschien afremmen of zelfs terugdraaien. Het is het grootste onderzoek in zijn soort, en de uitkomsten kunnen wereldwijd zorgen voor nieuwe richtlijnen voor het hart van vrouwen.


De jaren waarin alles tegelijk speelt

Dat SHE-HEALS zich juist op die jaren richt - de perimenopauze en de eerste jaren na de menopauze - is geen toeval. In die fase gebeurt er namelijk iets in je lichaam dat zich nog niet uit in duidelijke klachten; en tegelijkertijd voel je wel al van alles. Slecht slapen, opvliegers, vermoeidheid, prikkelbaarheid. En daar zit nou precies de moeilijkheid: wat je voelt aan overgangsklachten, lijkt opvallend veel op wat je hart aan signalen kan geven. Of níet aan signalen geeft; want vrouwen krijgen ook vaker dan mannen een 'stil infarct'. Dat is een hartinfarct met weinig of nauwelijks klachten, dat soms pas achteraf wordt vastgesteld. Vermoeidheid die maar niet weggaat, is dan vaak het enige spoor.


Wanneer een opvlieger geen opvlieger is

Een paar voorbeelden van waar het mis kan gaan. Aanhoudende vermoeidheid? Snel toegeschreven aan slecht slapen door nachtzweten. Maar het kan ook een teken zijn dat je hart het moeilijk heeft. Kortademigheid bij iets wat eerder geen moeite kostte? In de overgang denk je: ach, ik ben uit conditie. Maar als die kortademigheid blijft terugkomen en niet bij jou past, is het de moeite waard om het te bespreken.

Hartkloppingen die voelen als een paniekaanval. Misselijkheid bij hoge bloeddruk. Een drukkend gevoel tussen je schouderbladen, of pijn in de bovenbuik die je gemakkelijk wegzet als 'iets verkeerds gegeten'. Een onrustig, gespannen gevoel dat je aan stress of de overgang toeschrijft. Bij vrouwen presenteren hartklachten zich gewoon vaker zo; als een mengvorm van vage signalen die los van elkaar weinig zeggen, maar samen wel degelijk iets kunnen betekenen.


Het vrouwenlijf is geen mannenlijf

Vrouwen krijgen gemiddeld vijf tot tien jaar later hun eerste hartinfarct dan mannen. Net in de jaren waarin overgangsklachten een geaccepteerde verklaring zijn voor van alles en nog wat. Een combinatie waardoor signalen langer onder de radar blijven dan goed is.

Hartklachten bij vrouwen lijken vaak op overgangsklachten. Iets om in je achterhoofd te houden, juist in deze jaren.

Te lang heeft alleen het mannenhart model gestaan voor onderzoek naar hart- en vaatziekten: richtlijnen, symptoomlijsten, tests, medicatiedoseringen; allemaal afgestemd op het mannenlichaam. Pas de afgelopen jaren komt daar verandering in. SHE-HEALS is een belangrijk onderdeel van die inhaalslag.


Wanneer trek je aan de bel?

Niet bij elke opvlieger naar de huisarts; gelukkig. Maar er zijn een aantal momenten waarop het wél verstandig is. Als je klachten hebt die niet passen bij hoe jij normaal bent: kortademigheid die steeds terugkeert, vermoeidheid die niet weggaat met slaap, een drukkend gevoel dat blijft hangen. Als hart- en vaatziekten in de familie voorkomen, vooral bij vrouwen die jong klachten kregen. Als je zelf vóór je 40e in de overgang bent gekomen, want dan is het risico op hartproblemen iets hoger en is het sowieso slim om je waarden eens te laten controleren.


Liever één keer te veel dan één keer te laat

Heb je opvliegers die maar niet weggaan, en komen hart- en vaatziekten in je familie voor? Bespreek het ook dan. Hot flashes kunnen namelijk samenhangen met een te hoge bloeddruk; iets wat lang niet altijd wordt opgepikt. En tuurlijk; soms is je gevoel niet te vatten in een klachtenrijtje. Je voelt gewoon dat er iets niet klopt. Ook dat is een goede reden om aan de bel te trekken. Liever één keer te veel dan één keer te laat.


We zeggen het gewoon nog een keer: práát erover!

Naast wat je zelf doet, is het waardevol om hartgezondheid een vast onderdeel te maken van het gesprek met je huisarts en met de mensen om je heen. Vraag bij je volgende afspraak gericht naar je hart- en vaatprofiel, niet alleen naar je overgangssymptomen. Vraag je moeder, oma of zussen naar de medische geschiedenis in de familie; die informatie is goud waard. En bespreek het met vriendinnen en, als je een dochter hebt, ook met haar: wat zou je haar graag willen meegeven, dat jij zelf had moeten ontdekken?

Veel vrouwen zijn opgegroeid met de stille boodschap dat klachten klein gehouden moeten worden. Dat patroon zit dieper dan je doorhebt, en in deze fase werkt het eerder tegen je dan voor je. Je hart heeft decennialang vrijwel zonder onderhoud zijn werk gedaan; in de overgang vraagt het, terecht, om iets meer aandacht. Een natuurlijke stap in de zorg voor jezelf.