DE OVERGANG KOMT MET JE EIGEN GEBRUIKSAANWIJZING

Waarom de één opvliegers wegwuift en de ander erop stukloopt


Nog te vaak wordt de overgang beschreven als een optelsom van symptomen: opvliegers, slaapproblemen, stemmingswisselingen, vaginale droogheid, een dalend libido, concentratieverlies. Zoek je online, dan vind je op veel plaatsen dezelfde lijstjes. Inmiddels weten we wel dat niet iedereen dezelfde symptomen ervaart. De een heeft om de vijf minuten een opvlieger, de ander heeft er nog nooit een gehad. Maar er is nog iets. Lees je mee?

Wat je veel minder vaak leest, is dat twee vrouwen met exact dezelfde klachten hun overgang totaal verschillend kunnen ervaren. Niet omdat de een het erger heeft dan de ander, of er beter mee om kan gaan. Er is meer aan de hand. Het heeft ermee te maken dat ieders leven anders is. En dat is waar we het in deze blog over willen hebben: niet alleen wélke symptomen je kunt krijgen, maar vooral ook hoe groot de impact daarvan is. Het is voor een groot deel afhankelijk van je leven, je werk, je relatie(s) en alles eromheen.


Een heel scala aan symptomen

Laten we beginnen bij de klachten zelf: hoe divers zijn die eigenlijk? Gelukkig wordt onderzoek hiernaar steeds verder genormaliseerd en kunnen we steeds beter in kaart brengen hoe het zit. Hormoonspiegels schommelen in de peri-menopauze onvoorspelbaar en van vrouw tot vrouw compleet verschillend, waardoor ook de klachten enorm uiteenlopen. De ene vrouw heeft vooral last van opvliegers en nachtzweten, de ander van hardnekkige slaapproblemen, weer een ander merkt vooral dat ze prikkelbaarder is, sneller dingen vergeet, of kampt met een dalend libido en een drogere huid. Dan zijn er ook de minder bekende klachten, waar vrouwen zelf vaak niet direct de link mee leggen: gewrichtspijn, hartkloppingen, een tintelend of 'elektrisch schokje'-gevoel onder de huid, duizeligheid, of juist een branderig gevoel in de mond. Sommige vrouwen krijgen bijna alles tegelijk over zich heen, anderen komen ermee weg met een enkele, milde klacht


Klachten en werk

Hoe ervaren we deze klachten op de werkvloer? Werk is een van de plekken waar je voorál niet op overgangsklachten zit te wachten. We kijken zo hoe dat van persoon tot persoon verschilt, maar laten we eerst even kijken hoe we hier collectief over denken.

Een peri-menopauze peiling onder bijna 3.800 vrouwen van 30 jaar en ouder liet zien hoe groot de impact op werk kan zijn: 84 procent van de vrouwen merkte veranderingen in concentratie en prestaties, en driekwart gaf aan dat hun werk eronder leed. Toch vindt 58 procent het lastig om hierover op haar werk te praten. Die combinatie - veel klachten, weinig ruimte om erover te praten - maakt de overgang voor veel vrouwen nog altijd een onzichtbaar probleem.

Toch komt er steeds meer erkenning: in Nederland verscheen dit jaar een specifieke richtlijn over overgang en werk, gericht op bedrijfsartsen, en in België organiseerde het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen bijeenkomsten over hoe werkgevers vrouwen in de overgang beter kunnen ondersteunen. Dat er nu concrete richtlijnen komen, zegt iets: de overgang is niet langer een privékwestie die je in stilte moet doorstaan, maar wordt steeds meer gezien als iets waar ook je omgeving een rol in speelt.


Wat betekenen die symptomen in je dagelijkse leven?


Een nieuwe relatie en geen zin in seks

Hier gaat het eigenlijk om. Geen symptoom is ooit los te zien van iemands dagelijkse leven. Stel, je hebt net een nieuwe relatie en je merkt dat seks pijnlijk is geworden of dat je zin weg is. Dat voelt heel anders dan wanneer je al twintig jaar een vaste relatie hebt en relatief makkelijk kunt zeggen ‘vanavond even niet’. In een prille relatie speelt onzekerheid nog veel meer mee. Misschien ben je bang dat de ander het verkeerd interpreteert, er kan nog een bepaalde druk zijn om er extra aantrekkelijk uit te zien en dus ga je gemakkelijker over je eigen grenzen heen. En je lichaam doet intussen iets heel anders dan jij in je hoofd hebt. Een kleine kanttekening: een dalend libido geldt niet voor iedereen: sommige vrouwen krijgen juist meer zin in seks na de overgang. Ook dát verschil maakt duidelijk hoe persoonlijk dit proces is.


Opvliegers, concentratiestoornissen en slaapproblemen

Of neem opvliegers. Werk je in een kantoor waar je zelf de temperatuur kunt regelen en losse kleding kunt dragen, dan is een opvlieger vervelend, maar overkomelijk. Werk je als arts of verpleegkundige in beschermende kleding, als kok boven het fornuis, of moet je voor je werk een uniform of pak dragen, dan is diezelfde opvlieger ineens een veel groter probleem. Je kunt je kleding niet zomaar aanpassen, je kunt niet even naar buiten voor frisse lucht, en het zweten wordt zichtbaarder en dus ongemakkelijker.

Denk ook aan slaapproblemen. Heb je jonge kinderen die 's nachts ook wakker worden, dan stapelt vermoeidheid zich op een manier die iemand zonder kinderen niet kent. En werk je in ploegendienst, dan wordt een toch al verstoord slaapritme helemaal ontregeld. Zo raak je al snel oververmoeid en functioneer je niet meer goed.

Concentratieproblemen en vergeetachtigheid raken een chirurg anders dan iemand met administratief werk waar een foutje makkelijker te herstellen is. Stemmingswisselingen wegen zwaarder als je in een emotioneel veeleisend beroep werkt, zoals de zorg of het onderwijs, dan wanneer je vooral zelfstandig en op je eigen tempo kunt werken.

Juist doordat het onderwerp lang taboe was, missen sommige vrouwen ook nog de erkenning dat wat ze voelen, echt door hormonen komt en niet ‘tussen de oren zit’.

En dan is er nog de sociale kant. Vrouwen die al openlijk met partner, vrienden of collega's over de overgang kunnen praten, ervaren vaak minder eenzaamheid in hun klachten dan vrouwen die zich schamen of het gevoel hebben dat niemand het begrijpt. Juist doordat het onderwerp lang taboe was, missen sommige vrouwen ook nog de erkenning dat wat ze voelen, echt door hormonen komt en niet ‘tussen de oren zit’. Iedereen groeit onder verschillende omstandigheden op en dat heeft zeker invloed op hoe je met de overgang omgaat.


Symptomen en impact twee verschillende dingen

Het punt is niet dat de ene vrouw het ‘makkelijker’ heeft dan de ander. We kunnen het eens zijn over het feit dat jezelf vergelijken met een ander zo ongeveer het eerste is dat je los moet laten. Het gaat erom dat symptomen en impact twee verschillende dingen zijn. Je kunt milde opvliegers hebben en er toch enorm veel last van hebben omdat je werk het niet toelaat om daarmee om te gaan. Of je kunt heftige stemmingswisselingen hebben en daar relatief weinig last van hebben omdat je omgeving je begrijpt en je de ruimte geeft.

En dat besef is precies waarom het gesprek over de overgang zo belangrijk is, niet alleen over wélke klachten je hebt, maar ook over wat die klachten voor impact hebben op jouw leven. Pas als je dat helder hebt, weet je ook waar je hulp het hardst nodig hebt: bij de klacht zelf, of bij de omstandigheden eromheen. Het is belangrijk niet alleen te kijken naar het lijstje symptomen om dat zo goed mogelijk op te lossen, maar vooral ook naar het leven eromheen. Daar kunnen we het verschil maken.