ERVARINGSKENNIS TELT OOK MEE

Niet alleen praten over, maar ook met vrouwen in de overgang

Soms is het goed om even terug te kijken en te beseffen hoe ver je al bent. Als je ergens voor strijdt, is het heel makkelijk om de lat steeds hoger te leggen en bij ieder behaald doel al snel te kijken naar welke doelen je nog niet behaald hebt. Dit geldt zeker voor het gesprek rondom de overgang. We zijn een heel eind: taboes worden doorbroken, er worden afspraken gemaakt op de werkvloer, de zorg wordt uitgebreid en als kers op de taart is er net een prachtige én hilarische film uitgekomen van Maike Meijer: ‘Wen Er Maar Aan’. Meijer schreef het gelijknamige boek, verzorgde het filmscenario en speelt zelf de hoofdrol. Dit is toch wel hét moment om even stil te staan bij wat we met zijn allen bereikt hebben.


Gedeelde smart is halve smart

En dat doen we! Maar we zijn er nog niet; nog te vaak wordt de overgang buiten beschouwing gelaten als vrouwen met mentale klachten kampen. Al snel volgt er een diagnose burn-out of depressie, terwijl er misschien wel iets anders aan de hand is. De symptomen lijken erg op elkaar en als je een verkeerde diagnose krijgt raak je alleen maar verder van huis. Het artikel ‘Brainfog, burn-out of de overgang? Als hormonen je brein in de war brengen’ van Psychologie Magazine is alweer een tijdje geleden, maar legt heel mooi uit hoe nauw alles verweven is met elkaar.


‘Allerlei verschillende ervaringen, van hilarisch tot hartverscheurend. Dat is absoluut winst.’


Hoe dan ook, de kanteling is er, je komt de (peri)menopauze inmiddels overal tegen: in kranten, boeken, tijdschriften, podcasts, op sociale media en nu dus ook in de bioscoop. Allerlei verschillende ervaringen, van hilarisch tot hartverscheurend. Dat is absoluut winst. Herkenning doet veel met je, je krijgt het gevoel dat je er niet alleen voor staat. En dat je niet gek bent, maar dat wat jij voelt en meemaakt niet alleen aan jou ligt. Dat een ander er ook mee worstelt. Maar hebben we ook iets aan die ervaringen, los van de opluchting dat je niet de enige bent?


Real voices, real change

Op 10 oktober was het World Mental Health Day en het thema van dit jaar is ‘Lived experiences heard: real voices, real change’. Ik denk dat dit een prachtig en interessant thema is, ook met betrekking tot de overgang. Zoals gezegd hebben veel vrouwen rondom de overgang mentale klachten. Belangrijk dus om die twee met elkaar, maar zeker ook los van elkaar te bekijken. Hoe dit precies samenhangt, wordt gelukkig steeds meer onderzocht. Ervaringen zijn daarbij van onschatbare waarde, maar niet alleen om meer inzicht te krijgen in wat vrouwen meemaken. Ook bij het verbeteren van de zorg kunnen ze een belangrijke rol spelen. En daar valt nog een hoop winst te behalen. Nu wordt er nog te weinig mee gedaan. De WHO zegt hierover dat mensen met ervaringskennis te vaak worden gevraagd hun verhaal te vertellen, om vervolgens te worden buitengesloten van de beslissingen die hen aangaan.


Hoe dan wel?

Alleen luisteren is niet genoeg. Het gaat erom dat mensen vanuit eigen ervaringen ook daadwerkelijk invloed krijgen op de beslissingen die worden genomen. Dat ze kunnen meedenken over hoe de zorg wordt ingericht, wat er beter kan en wat er nodig is om vooroordelen en stigma's te doorbreken. Ook kunnen ze elkaar vanuit hun eigen ervaringen ondersteunen en zorgorganisaties aanspreken op wat er wel en niet goed gaat. Want juist door de mensen om wie het gaat actief te betrekken, ontstaat zorg die beter aansluit bij hun behoeften, waarin hun rechten centraal staan en waarin niet alleen vóór hen, maar ook mét hen wordt beslist. Dat is waar de WHO met dit thema voor pleit.


Van luisteren naar actie

Dit geldt ook voor het gesprek rondom de overgang. Het zijn voor een groot deel vrouwen zelf geweest die de overgang op de kaart hebben gezet. Door hun ervaringen te delen, aandacht te vragen voor klachten die lange tijd onderbelicht bleven en niet langer genoegen te nemen met het idee dat het er nu eenmaal bij hoort, hebben we iets op gang gebracht. En met succes, want zoals ik aan het begin al schreef, we hebben best iets bereikt in de afgelopen jaren. Maar nu we een tijdje onderweg zijn, is het goed om de vraag te stellen wat er met dat gesprek gedaan wordt. Welke vragen worden onderzocht, hoe wordt de zorg ingericht en wat vinden we belangrijk als het gaat om een goede behandeling? Worden vrouwen daar zelf voldoende bij betrokken, of blijft hun rol vooral beperkt tot het delen van hun ervaringen?


En nu verder

Want aandacht voor de overgang is één ding, ervoor zorgen dat die aandacht ook blijvend iets verandert is een ander verhaal. Wat mij aanspreekt in de boodschap van de WHO is dat zij ervaringskennis niet beschouwen als iets wat alleen herkenning en begrip oplevert, maar als iets wat ook van waarde is voor de manier waarop de gezondheidszorg wordt ingericht. Dat is ook voor de overgang een heel waardevol uitgangspunt. We hebben gezien hoeveel er kan veranderen als vrouwen hun stem laten horen. Laten we er met elkaar voor zorgen dat ervaringsverhalen verteld én gehoord blijven worden en een plek krijgen binnen de zorg. Daar blijven wij in ieder geval voor strijden.