WANNEER BEN JE EIGENLIJK OUD?

‘Vrouw (72) zoekt man om mee uit te gaan.’

Welk beeld heb je voor je als je dit leest? Een ouder stel dat naar het theater gaat? Naar het zondagmiddagconcert in het Concertgebouw? Of zie je ze samen op Awakenings staan? Onbewust hebben we bij een bepaalde leeftijd vaak een beeld van hoe iemand eruitziet en hoe hij of zij zich gedraagt. Maar waar komen die beelden vandaan? Die verzamelen we ons hele leven; via familie, vrienden, televisie, reclame en alles wat we om ons heen zien. Maar misschien verandert de wereld sneller dan de plaatjes in ons hoofd. Hoe goed passen onze ideeën over zestig, zeventig of tachtig eigenlijk nog bij de mensen die nu die leeftijd hebben?


Internationale Ouderendag

Vandaag is het de Internationale Dag van de Ouderen. Het thema van dit jaar is ‘The Age of Longevity: Rethinking Systems for Longer Lives’. Vrij vertaald: als we langer leven, is het belangrijk opnieuw na te denken over de systemen die we rondom leeftijd hebben gebouwd. Het gaat er niet alleen om hoeveel jaren we erbij krijgen. De vraag is vooral hoe we ervoor zorgen dat we die extra jaren gezond, zelfstandig en actief kunnen leven. Dat vraagt volgens de VN om opnieuw te kijken naar hoe onze samenleving is ingericht op een steeds langer leven.


Subjectieve leeftijd

Dat roept ook een andere vraag op. Want als we langer leven en ook op latere leeftijd actief blijven in de samenleving, wat bedoelen we dan eigenlijk als we iemand ‘oud’ noemen? Waar begint ‘oud’? Pensioenleeftijd? Als er kleinkinderen komen? Als je korting krijgt in de trein of het museum? Of ben je oud op het moment dat andere mensen je oud beginnen te vinden? Het grappige is: we vinden onszelf niet zo snel oud. Uit onderzoek naar subjectieve leeftijd blijkt dat mensen vanaf middelbare leeftijd zich vaak jonger voelen dan ze daadwerkelijk zijn. Bij mensen boven de zestig kan dat verschil zelfs behoorlijk oplopen. Blijkbaar bestaan er dus verschillende leeftijden naast elkaar: de leeftijd die je hebt, de leeftijd die je ervaart én de leeftijd die anderen je geven. En die zijn vaak compleet anders.


Zestig is het nieuwe vijftig

Of veertig is het nieuwe dertig. Zeventig is het nieuwe zestig. Dit soort uitspraken zijn inmiddels tot clichés verheven. Klinkt leuk, maar eigenlijk is het heel raar. Zo houden we vast aan die achterhaalde beelden. Vijftig klinkt blijkbaar beter dan zestig. Waarom moet zestig eerst vijftig worden voordat we het een aantrekkelijke leeftijd vinden? We blijven maar vergelijken. Terwijl er niets mis is met zestig. Misschien is zestig gewoon zestig en zijn de tijden veranderd. Dat is ook veel krachtiger, zestig mag gewoon zestig zijn. En tachtig? Juist, tachtig. Mensen leven langer dan vroeger en de manier waarop we ons leven inrichten is veranderd. Alleen lijken onze ideeën over wat je op een bepaalde leeftijd hoort te doen niet altijd even snel mee te veranderen. Want wat hoort tegenwoordig eigenlijk nog bij welke leeftijd? Iemand van zeventig kan dragen wat diegene wil, naar een technofestival gaan, een bedrijf beginnen of verliefd worden. Net zoals iemand van veertig met plezier naar de bingo kan of het liefst om tien uur in bed ligt. Toch vinden we het eerste al snel opvallender dan het tweede. Een zeventigjarige vrouw op een technofestival noemen we misschien ‘jong van geest’. Maar misschien is ze gewoon zeventig en houdt ze van techno.


En dan ‘mag’ je met pensioen

Ook ons werkende leven hebben we aan leeftijd gekoppeld. Er komt een moment waarop je niet meer hóéft te werken en met pensioen mag. Voor veel mensen is dat iets om naar uit te kijken en voor anderen komt het misschien zelfs te laat. Maar er zijn ook mensen die helemaal niet willen stoppen. Werk is voor velen niet alleen een manier om geld te verdienen. Het kan ook gaan over sociale contacten, plezier en zingeving. Waarom zou dat op je 67e ineens ophouden? Misschien is het idee dat er één leeftijd bestaat waarop het werkende leven klaar is óók zo'n plaatje dat niet meer voor iedereen past. Als je werk je gelukkig maakt, je energie geeft en zin geeft aan je leven; waarom zou je stoppen?


De AI-Oma

Tot voor kort kon je misschien nog zeggen dat ‘ouderen’ de techniek van nu niet meer kunnen bijbenen. Maar ook die tijden zijn veranderd. Technologie ontwikkelt zich razendsnel, maar tegelijkertijd hoef je er steeds minder van te begrijpen om er iets mee te kunnen doen. Vroeger verraadde digitale onhandigheid misschien nog een beetje je leeftijd. Nu typ je een vraag in ChatGPT en kom je een heel eind. Die digitale onhandigheid kun je prima (digitaal) maskeren. Dus wanneer ben je oud? Die vraag beantwoorden we graag met een prachtig cliché: ‘Je bent zo oud als je je voelt.’