Over internet trollen, de overgang, en waarom de scherpste oordelen soms van andere vrouwen komen
Er is een type kritiek dat harder aankomt dan welke opmerking ook. Kritiek van vrouwen op andere vrouwen. Vrouwen die precies weten hoe het voelt, maar dat absoluut niet laten merken. Nou zijn we zijn inmiddels wel wat gewend, er is altijd wel iemand die ergens iets van vindt. Commentaar op uiterlijk, relaties, opvoeding, eet- en drinkgewoontes en ga zo maar door. Dat kost energie, maar verrast (helaas) allang niet meer. Wat anders voelt en echt kan raken, is wanneer het van een vrouw komt. Iemand die hetzelfde meemaakt, of heeft meegemaakt. Die het weet. En die precies spiegelt wat haar zelf ooit is overkomen, zonder het door te hebben.
Waarom doen we elkaar dat aan?
Het antwoord gaat hoogstwaarschijnlijk verder dan ‘gewoon’ onaardigheid. Onderzoekers spreken van geïnternaliseerd seksisme: het onbewust overnemen van maatschappelijke vooroordelen over vrouwen, door vrouwen zelf. Onderzoek toont aan dat vrouwen in mannelijke omgevingen vaak de normen van die omgeving internaliseren, en andere vrouwen vervolgens afrekenen op diezelfde normen, bijvoorbeeld: 'Je klaagt te veel’, 'Je bent te zwak.’ Of 'Je maakt je druk om niks.’ Dit mechanisme heeft een naam: het Queen Bee Syndroom.
Eén vrouw de baas
De term Queen Bee Syndroom komt uit 1973, bedacht door een Amerikaans onderzoekteam. Ze ontdekten dat vrouwen die succesvol werden in mannelijk gedomineerde omgevingen, zich niet alleen distantieerden van andere vrouwen maar ook vaak harder voor hen waren dan mannelijke collega's. De naam was een metafoor: in een bijenkorf is er maar één koningin en dus maar één vrouw de baas. Wat begon als werkplekfenomeen heeft online een nieuw thuis gevonden. Alleen is die bijenkorf veel groter, en bovendien anoniem. En er zitten geen bijen in, maar trollen.
Het internet vergroot wat er al was
Zijn het dan voornamelijk vrouwen die online pesten? Nee, zeker niet. De manier waarop verschilt alleen nogal. Onderzoek laat zien dat de relatie tussen online gedrag en geslacht complexer is dan vaak wordt aangenomen. Mannen trollen vaker openlijk. Maar vrouwen zijn online bepaald niet afwezig, ze uiten ongenoegen alleen anders. Subtieler. Met een scherpe opmerking op het juiste moment, een bewust zwijgen, een groepsopinie die zich langzaam vormt. Onderzoekers noemen dit indirecte online agressie, het heeft dezelfde wortels als wat er offline ook al speelde.
‘Wat vroeger fluisteren was achter iemands rug, is nu een publieke reactie onder een post.’
Vrouwen hebben de neiging conflict vaker indirect op te lossen. Niet met een directe confrontatie, maar via sociale dynamieken. Reputaties, uitsluiting, de subtiele groepsopinie. In de digitale wereld heeft dat een nieuw podium gekregen. Wat vroeger fluisteren was achter iemands rug, is nu een publieke reactie onder een post. Zichtbaar. Blijvend. En vaak met een groot publiek.
Wat hormonen hiermee te maken hebben
En dan is er nog dit. De vrouw die die reactie plaatst, zit misschien zelf ook wel in de overgang. En de overgang doet van alles met het brein, dat weten we inmiddels. Dalende oestrogeenniveaus verstoren de aanmaak van serotonine en dopamine, neurotransmitters die niet alleen stemming reguleren, maar ook empathie, impulsbeheersing en emotionele flexibiliteit. Onderzoek laat zien dat oestrogeen actief inwerkt op de prefrontale cortex: het deel van het brein dat ons helpt te relativeren en waardoor we in staat zijn ons in een ander te verplaatsen. Als dat systeem onder druk staat, wordt milde irritatie sneller een harde reactie. Dat maakt het wellicht iets begrijpelijker: dat de vrouw die online een scherpe opmerking plaatst, misschien zelf ook worstelt.
Het patroon doorbreken
Hoe dan verder? Een paar dingen kunnen het verschil maken:
- Herken de projectie. Harde kritiek van andere vrouwen gaat bijna nooit echt over jou. Ze gaat over wat de schrijver zichzelf niet toestaat. Dat maakt het niet minder pijnlijk, maar wel minder persoonlijk.
- Wees de uitzondering. Reageer niet op negativiteit met meer negativiteit. Reageer met herkenning. 'Ik snap dat dit voor iedereen anders voelt' is een zin die een patroon kan doorbreken en die de ander soms harder raakt dan een weerwoord.
- Zoek je eigen plek. Online communities voor vrouwen in de overgang kunnen een plek van echte herkenning zijn, mits de toon er een van nieuwsgierigheid is, niet van competitie. Onderzoek laat zien dat sociale steun een van de sterkste beschermfactoren is tijdens de overgang, ook voor psychisch welbevinden. Om die reden hebben we de GRAPES Community opgezet.
Het gevaarlijkste oordeel
Er is één oordeel dat stiller is dan een treiterende reactie online, maar minstens zo schadelijk: het oordeel dat je over jezelf velt. Dat je aanstelt. Dat je zwak bent. Dat andere vrouwen het toch ook kunnen. Dat oordeel heeft dezelfde wortels als de online kritiek van een vreemde. Het is geïnternaliseerd. Aangeleerd. En het houdt je klein op precies het moment dat je ruimte nodig hebt. Wees lief voor jezelf. De overgang vraagt iets van ons waar we niet allemaal even goed in zijn: onszelf serieus nemen. Klachten benoemen zonder er meteen een kanttekening bij te plaatsen, of een grap van te maken. Lukt het je wel - online, hardop en zichtbaar - dan doe je dat niet alleen voor jezelf. Je maakt ook ruimte voor de vrouw die nog niet durft.
