ALS JE VRIENDENKRING VERANDERT IN DE OVERGANG

Laatst hoorde ik een vrouw vertellen dat rond haar vijftigste haar complete vriendenkring veranderde. Het was geen specifieke keuze, er was geen ruzie of drama, geen verhuizingen of andere grote levensgebeurtenissen. Het gebeurde gewoon. Bij vrienden die ze al tientallen jaren kende voelde ze opeens een afstand. En mensen die ze pas kort kende, voelden als thuiskomen.

Ze zei het bijna verontschuldigend, alsof het haar schuld was. Maar rond de overgang verandert niet alleen je lijf, maar jijzelf kan ook veranderen. Veel vrouwen ervaren een behoorlijke shift in hoe ze naar zichzelf, maar ook naar het leven kijken. Ze maken andere keuzes, gaan anders met mensen om. En dan is het niet zo heel gek dat de mensen om je heen ook veranderen. Het kan heel goed zijn dat de klik er niet meer is. Hoe dan ook, in deze levensfase kun je vriendschappen anders gaan ervaren. En dat is helemaal niemands schuld.


People Pleasers

Er is ook een hele plausibele verklaring voor. Veel vrouwen hebben zich jarenlang gericht op wat anderen van hen verwachtten - kinderen, partner, werk, ouders, en vaak ook vrienden. Uit Nederlands onderzoek onder vrouwen in de midlife fase blijkt dat veel van hen zichzelf terugkijkend omschrijven als 'pleasers'. En juist rond de overgang stopt dat. Het filter wordt dunner: wat je vroeger wegslikte, zeg je nu. Wat je vroeger gezellig vond, kost nu energie die je niet meer wilt geven. Je gaat, vaak zonder dat het een bewust besluit is, je vriendschappen wegen op wat ze toevoegen in plaats van op hoe lang ze al bestaan.

'Je bent namelijk ook woedend, op alles en iedereen die je verliest naarmate je ouder wordt.'


Boos op iedereen die je verliest

Dat wil niet zeggen dat het gemakkelijk is. Het gaat misschien vanzelf, maar het kan toch als verlies voelen. En je mag er ook gewoon verdrietig om zijn. Een verwaterde vriendschap kan heel goed voor een rouwproces zorgen, ook als niemand er iets aan kon doen. Schrijfster Anna Enquist verwoordde het in de NRC-podcast Het Uur heel treffend. Ze zegt daarin dat ze het onzin vindt dat steeds wordt gezegd dat wijsheid en mildheid vanzelf met de jaren komen. Er is meer. Je bent namelijk ook woedend, op alles en iedereen die je verliest naarmate je ouder wordt. Die woede, of dat verdriet, hoef je dus niet weg te poetsen met een simpele 'het hoort erbij'. Je mág ook gewoon boos zijn. Toch komen er ook weer andere vriendschappen voor in de plaats. Enquist schreef er een boek over, 'Het einde van Erna Ankersmit', over een onverwachte vriendschap op leeftijd. Verliezen én vinden: blijkbaar horen ze allebei bij ouder worden.


Minder oppervlakkige feestjes

Misschien is dat wel het goede nieuws van deze levensfase: je voelt scherper dan ooit met wie het écht klikt. Veel vrouwen merken dat ze minder vriendschappen overhouden, maar dat de gesprekken dieper worden. Minder oppervlakkige feestjes, meer gesprekken waarin je alles kunt zeggen. Ook dat je nachten wakker ligt en dat je jezelf soms niet meer herkent. En die nieuwe mensen die als thuiskomen voelen? Die kunnen overal vandaan komen. Een leeftijdsgenoot die hetzelfde doormaakt en aan één blik genoeg heeft. Maar net zo goed iemand van een andere generatie, uit een hoek waar je nooit gezocht zou hebben.


Verwaterd betekent niet verdwenen

Als je voelt dat bepaalde vriendschappen niet veel meer toevoegen, ga dan eens bij jezelf na: hoe voel je je ná een afspraak, opgeladen of leeggelopen? ‘We kennen elkaar al dertig jaar’ is een mooi gegeven, maar geen verplichting. En durf het gesprek aan te gaan, ook als het ongemakkelijk voelt: grote kans dat je vriendin met precies hetzelfde worstelt en opgelucht is dat jij erover begint. Wees ten slotte mild voor de vriendschappen die op pauze staan. Verwaterd is niet altijd verdwenen, sommige banden komen na een paar jaar gewoon terug, in een nieuwe vorm. Ook dat kan gewoon.


Leven is loslaten

Een veranderende vriendenkring hoort bij veranderende levensfases. Eigenlijk is het leven loslaten, iedere dag weer. Wie je was. Wat vanzelfsprekend leek. Mensen die een tijd met je meelopen en dan een andere kant op gaan. En juist door los te laten, ontstaat er ruimte: om vriendschappen te kiezen in plaats van ze te laten gebeuren. Misschien is dat wel wat de overgang ons leert. Je hoeft niet meer overal bij te horen. Alleen nog op de plekken waar je jezelf kunt zijn.


Leestip!

‘Het einde van Erna Ankersmit’ van Anna Enquist (2026). Wanneer op een grijze middag onverwacht een thuiszorgmedewerkster aanbelt bij de oude, eigenzinnige schrijfster Erna Ankersmit, wil die eigenlijk helemaal geen hulp. Toch groeit uit die ongevraagde ontmoeting langzaam een vriendschap, die uitmondt in een gezamenlijke wandeltocht langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Een ontroerende roman over ouder worden, verlies en de onverwachte vriendschappen die betekenis geven aan het leven; precies waar deze blog over gaat.


Luistertip! 

De aflevering van de NRC-podcast ‘Het Uur’ met Anna Enquist, over ouder worden. Hierin vertelt ze onder meer waarom ze het onzin vindt dat wijsheid en mildheid vanzelf met de jaren komen, en hoe ze ondanks alles wat je verliest toch geluk probeert te vinden, bijvoorbeeld in haar liefde voor muziek. Te beluisteren via nrc.nl, Spotify en de andere bekende podcast-apps.