ADHD OP LATERE LEEFTIJD RUKT OP

Overgangsklachten x 10 en een hele rits verkeerde diagnoses

Vorige maand keek ik naar MAX Meldpunt, omdat een vriendin me appte: 'Zet eens aan, ik herken zoveel in dit verhaal.' Het ging over ADHD op latere leeftijd. In die uitzending van 17 april zagen we Franka. Pas op haar 49e kreeg ze de diagnose ADHD. Daarvoor had ze een hele rits andere diagnoses gekregen: depressie, burn-out, fibromyalgie, manisch-depressief. Ze was bij minstens zoveel specialisten geweest. Tot haar psychiater zei dat het hem niet zou verbazen als het ADHD kon zijn. Dat wuifde Franka weg, ADHD is toch iets van drukke jongetjes?


Drukke jongetjes

Het gekke is dat 'het drukke jongetje' nog steeds model staat voor ADHD, terwijl er zoveel meer bij komt kijken. Denk aan dromerigheid, traagheid, besluiteloosheid; maar dit zijn vooral de klachten die meisjes en vrouwen ervaren. Inderdaad, dat is een heel ander beeld dan we bij jongens en mannen zien. En daarom ook een reden waarom de diagnose bij vrouwen vaak pas op latere leeftijd wordt gesteld. Met alle ellende van dien. Vaak vallen er heel veel dingen op hun plek als je dan uiteindelijk toch de diagnose krijgt.


Wat heb je aan zo'n late diagnose?

Veel mensen zeggen: 'Wat heb je aan een diagnose op latere leeftijd?' Veel. Bij veel vrouwen is een vorm van medicatie een uitkomst. Het geeft ze meer focus en rust. Omdat vrouwen met ADHD vaak ook meer last hebben van hormoonschommelingen, kan hormoontherapie rond de overgang helpen. Maar een late diagnose is ook prettig om jezelf te kunnen begrijpen. Bij ADHD komt namelijk ook veel schaamte kijken. Veel plannen hebben, maar weinig kunnen realiseren. Heel sociaal zijn, maar snel overprikkeld waardoor je sneller afhaakt. Verslavingsgevoelig zijn. Aan honderd dingen beginnen, en er niet één afmaken. Al deze eigenschappen kunnen zorgen voor een lage eigenwaarde en dit vormt je toch op een bepaalde manier. Als je weet dat dit geen gebrek aan wilskracht is maar dat je hersenen anders werken, helpt dat. Ten slotte ligt zelfkennis aan de basis van alles.


Overgangsklachten in de overdrive

Bovendien kan de overgang een hoop in de war sturen. Het systeem dat veel vrouwen hebben opgebouwd om de ADHD in de hand te houden — een strakke planning, veel lijstjes, drie keer per dag de agenda checken — begint te haperen. Hoe komt dat? Dopamine is de stof die belangrijk is voor concentratie, planning en overzicht. Oestrogeen versterkt de werking van dopamine. En dopamine is precies de stof waar het bij ADHD aan ontbreekt. Als rond de overgang het oestrogeenniveau daalt, neemt dat effect af, en worden de klachten heftiger. Het resultaat: vergeetachtigheid, snelle overprikkeling, het gevoel jezelf niet meer te herkennen, paniek, soms zelfs hartklachten. Een verkeerde diagnose is dan zo gesteld.


Altijd maar doorgaan

Psychiater Sandra Kooij, tevens bijzonder hoogleraar ADHD bij volwassenen en bekend van het H3-Netwerk, vatte het in de uitzending zo samen: vrouwen met ADHD gaan altijd maar door. Tot ze zichzelf vijf keer over de kop hebben gewerkt en het lichaam zegt: nu is het genoeg. Onderzoek naar de combinatie van ADHD en hormonale veranderingen staat in Nederland nog in de kinderschoenen, maar de signalen worden de laatste jaren wel duidelijker. De groep vrouwen die pas tussen hun 45e en 60e de diagnose krijgt, wordt zichtbaar groter.


Verschillende klachten, één verhaal

Het probleem zit hierin: een vrouw in deze fase komt bij de gynaecoloog met overgangsklachten. Bij de cardioloog met hartkloppingen. Bij de huisarts met somberheid of vermoeidheid. Iedereen kijkt door zijn eigen vakgebied. Hoofd, hart en hormonen worden behandeld in drie aparte spreekkamers, met drie aparte trajecten. Maar bij veel vrouwen is het één verhaal. Het H3-Netwerk pleit voor vroege herkenning, betere kennis bij huisartsen en het in samenhang bekijken van klachten in plaats van ieder symptoom apart te behandelen.


Wat je kunt doen

Wat kun je doen als je dit leest en denkt: wacht eens, gaat dit ook over mij? Om te beginnen: weet dat hormonale veranderingen in de overgang invloed hebben op je concentratie, je stemming en je gedachten. Als je altijd al iets meer chaos van binnen had dan je liet zien: extreem perfectionisme, te veel ballen tegelijk in de lucht, het gevoel dat alles je aanvliegt, of het idee dat je voortdurend harder moet werken dan anderen om bij te blijven, dan kan het zinvol zijn om met een huisarts of psychiater te praten die ADHD bij volwassen vrouwen serieus neemt. Vraag of diegene bekend is met de DIVA-vragenlijst en met het werk van het H3-Netwerk. Vraag ook of er gekeken wordt naar het samenspel met de overgang, en niet alleen naar de losse klachten.


Vraag eens rond

Praat met andere vrouwen. Grote kans dat een paar vrouwen in je omgeving ook deze klachten hebben, en herkenning is vaak het eerste dat helpt. Als je met elkaar praat, heb je in tien minuten helder wat je in je eentje vaak moeilijk onder woorden kunt brengen. De groep vrouwen die op latere leeftijd ADHD krijgt vastgesteld, groeit snel. Niet doordat er ineens meer ADHD is, maar doordat we het eindelijk beter herkennen. Voor wie nu nog rondloopt met klachten die nergens op lijken te slaan: zoek hulp. Er zijn veel verschillende oplossingen die het allemaal een stuk draaglijker kunnen maken.